پاراتوپی در ادبیات و سینمای دفاع مقدس: بررسی راهبردهای محیطی در هنر جنگ | ||
| فصلنامه نقد ادبی | ||
| Volume 18, Issue 72, Autumn 1404, Pages 210-243 PDF (726.19 K) | ||
| Document Type: پژوهشی -نظری اصیل | ||
| DOI: 10.48311/lcq.2026.108613.0 | ||
| Author | ||
| سحر Ghaffari bijar* | ||
| دانشگاه تهران | ||
| Abstract | ||
| با گذشت مدتی از شکلگیری گفتمان دفاع مقدس در ادبیات و سینمای ایران، آثار متنوعی شکل گرفتهاند که لزوماً همسو با گفتمان رسمی دفاع مقدس نیستند. این آثار غالباً در فضاهایی غیرجنگی رخ میدهند، تعداد شخصیتهایشان محدود، و محیط داستانی بسته و مرتفع است. راوی اصلی نیز اغلب دیدهبان یا سربازی تنهاست که موضعی متناقض یا دستکم غیرقابلپیشبینی نسبت به جنگ دارد. چنین ویژگیهایی نشاندهندۀ فاصله و تنوع رویکردها در گفتمان دفاع مقدس است و ضرورت بررسی جایگاه هنرمند و تمهیدهای خلاقانۀ او را برجسته میکند. براساس نظریۀ دومینیک منگنو، گفتمان ادبی موقعیتی ممتاز برای نویسنده فراهم میکند، اما نویسنده تنها زمانی میتواند این موقعیت را بهدرستی اشغال کند که یک مکان خاص و یکتای داستانی (پاراتوپی) برای خود بسازد. تحقق این هدف مستلزم بهرهگیری از تواناییهای پاراتوپیک شخصی و همزمان، هماهنگی آن با محدودیتهای نهاد ادبی و فرهنگی زمانه است. هنرمندی که خود را فراتر از گفتمان ایدئولوژیک میبیند، نمیتواند کاملاً از جامعه و عرفهای آن جدا شود و ناچار به برقراری تعادل میان استقلال خلاقانه و محدودیتهای اجتماعی است. در این چارچوب، خلق فضاهای خلوت در حاشیۀ جنگ، یا طراحی شخصیتهایی شاعرمسلک و متفاوت در نقش دیدهبان، بازتاب جایگاه دوگانۀ هنرمند و تلاش او برای حفظ استقلال خلاقانه در چارچوب گفتمان دفاع مقدس است. این تحلیل نشان میدهد که هنر دفاع مقدس تنها روایت مستقیم جنگ نیست، بلکه میدان برخورد میان گفتمان رسمی، تجربۀ فردی هنرمند و خلاقیت ادبی اوست. | ||
| Keywords | ||
| گفتمان دفاع مقدس; پاراتوپی; دومینیک منگنو; استقلال نویسنده; روایتهای ساختارشکن; ایدئولوژی و ادبیات; تحلیل گفتمان | ||
| References | ||
|
| ||
|
Statistics Article View: 32 PDF Download: 7 |
||
| Number of Journals | 45 |
| Number of Issues | 2,196 |
| Number of Articles | 24,880 |
| Article View | 28,838,745 |
| PDF Download | 18,609,415 |