بررسی مقایسهای سرآغازهای حوزۀ عمومی در ایران و غرب: قهوهخانه و اهمیت تاریخی آن | ||
| جامعهشناسی تاریخی | ||
| Article 7, Volume 7, Issue 1, 1394, Pages 179-204 PDF (206.12 K) | ||
| Authors | ||
| سیدحسین اطهری* 1; سمیه زمانی2 | ||
| 1استادیار علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران | ||
| 2دانشجوی دکتری جامعهشناسی سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران | ||
| Abstract | ||
| حوزۀ عمومی مکانی برای گفتوگو و نقد قدرت است که اولین بار آن را هابرماس بهصورت نظری مطرح کرد و پیشینهاش را به سالنها، قهوهخانهها و دربار اروپایی رساند. این تصور که شکلگیری حوزۀ عمومی مختص غرب است، درست بهنظر نمیرسد؛ زیرا در دورانی از تاریخ ایران نیز همزمان با غرب، وجوهی از شکلهای حوزۀ عمومی دیده میشود که در دوره صفویه بهوجود آمده بود؛ اما مسیر تداوم و سیر آن در ایران و غرب بهدلیل اوضاع تاریخی، سیاسی و اجتماعی متفاوت بوده است. این مقاله با رویکرد جامعهشناسی تاریخی و روش توصیفی- تحلیلی، درصدد اثبات این است که در غرب حوزۀ عمومی، یعنی نقد قدرت، از دربار آغاز شد و سپس به جامعه راه یافت؛ ولی در ایران برعکس، نقد قدرت و گفتوگو دربارۀ مسائل عمومی در جامعه و بهویژه قهوهخانهها شکل گرفت و بعد به حوزۀ دربار انتقال پیدا کرد. همزمان با تسلط قدرت حاکمه، نهاد مذهب (مذهب تشیع) توانست از راههای مختلف مانند یافتن عنوان مذهب رسمی کشور و گسترش مناسک شیعی، به قالب حوزۀ عمومی، یعنی جایی که در آن گفتوگو و نقد صورت میپذیرد، درآید. به این ترتیب، حوزۀ عمومی در ایران عصر صفوی تا پهلوی، در قالب حوزۀ عمومی مذهبی جلوه کرد و از دهۀ 1340 آمیختگی میان حوزۀ عمومی سیاسی و مذهبی رخنمون میشود. | ||
| Keywords | ||
| واژههای کلیدی: حوزۀ عمومی; ایران; قهوهخانه; صفویه; هابرماس; استبداد; محفل; دربار | ||
|
Statistics Article View: 307 PDF Download: 85 |
||
| Number of Journals | 45 |
| Number of Issues | 2,196 |
| Number of Articles | 24,877 |
| Article View | 28,768,127 |
| PDF Download | 18,603,261 |