تأثیر پیرامتنها بر شکلگیری یا تحریف معنای متن: بررسی دوگانگی رمان شطرنج با ماشین قیامت از دریچۀ پیرامتنها | ||
| فصلنامه نقد ادبی | ||
| Article 4, Volume 8, Issue 32, 1394, Pages 85-104 PDF (345.6 K) | ||
| Author | ||
| سحر غفاری* | ||
| دانشگاه تهران | ||
| Abstract | ||
| در خوانش رمان شطرنج با ماشین قیامت، شاهد دوگانگیای هستیم که نه تنها در مضمون و تصاویر متن، بلکه در تصورات راوی و شخصیتهای داستان نیز نمود یافته است. این داستان از یک سو با موضوع جنگ هشت سالۀ ایران نوشته شده و قاعدتاً باید دنبالهرو آثاری باشد که با اندیشهای دینی، شهادت را مرگی شامخ و قهرمانی و حاصل انتخاب انسان برای سعادت ابدی میپندارند و از سوی دیگر شاهد مفاهیم پوچگرایانه و جبرباوری هستیم که جنگ و اصولاً آفرینش را محصول سلطۀ قضا و قدر الهی میشمرد. این موضع نامتوازن در پیرامتنهای رمان تشدید شده است. در نظریۀ ژرار ژنت، پیرامتن به تمام آن عناصری اطلاق میشود که پیرامون یک متن به وجود میآیند و در شکلدهی به معنای متن، نقش مؤثر دارند. پیرامتنهای درونی رمان شطرنج با ماشین قیامت، یعنی نام رمان، طراحی روی جلد و سرنوشتهها، گویای جهتگیری جبراندیش و ضدجنگ داستان است؛ حال آنکه پیرامتنهای بیرونی، مانند اظهارنظرهای نویسنده در مصاحبهها، گزارشهای خبرگزاریهای وابسته به حاکمیت و عناصر تبلیغاتی انتشارات سورۀ مهر، این کتاب را در ردیف آثار ارزشی و معادباور دفاع مقدس معرفی کردهاند. بخشی از این دوگانگی به نحوۀ پایانبندی داستان مربوط میشود و بخشی نیز به فعالیتهای خارج از متنِ نویسنده، مانند انتخاب بنگاه نشر سورۀ مهر که به چاپ کتابهای ایدئولوژیک شهرت دارد. به نظر میرسد دوگانگی مذکور، برخاسته از بصیرت دوگانۀ نویسنده در وجود طیفهای متنوع خواننده و تلاش او برای جلب رضایت همۀ مخاطبان و تسهیل امر چاپ کتاب، صورت گرفته است. | ||
| Keywords | ||
| شطرنج با ماشین قیامت; ژرار ژنت; پیرامتن; گفتمان دفاع مقدس; جبر و اختیار | ||
|
Statistics Article View: 292 PDF Download: 161 |
||
| Number of Journals | 45 |
| Number of Issues | 2,196 |
| Number of Articles | 24,877 |
| Article View | 28,766,637 |
| PDF Download | 18,603,041 |